ΙEΡA MONH ΜΟΝΗ ΑΡΧΑΓΓΕΛΙΩΤΙΣΣΑΣ ΞΑΝΘΗΣ

δημοσιεύθηκε στις 07/02/2014

Βορειοανατολικά της Ξάνθης, στις παρυφές του ορεινού όγκου της Ροδόπης με θέα προς τον κάμπο της Ξάνθης, και πάνω ακριβώς από την συνοικία Σαμακώβ, βρίσκεται η Παναγία η Αρχαγγελιώτισσα. Σαν κτίσμα, το μοναστήρι αυτό όπως είναι σήμερα κτίσθηκε το 1841, όταν μητροπολίτης Ξάνθης ήταν ο Ευγένιος. Πριν από αυτό ωστόσο, προϋπήρχε μονή, στην ίδια θέση, πολλές εκατοντάδες χρόνια νωρίτερα και καταστράφηκε από δύο φοβερούς σεισμούς που έπληξαν την πόλη το 1829.

Γι' αυτή την παλαιότερη ζωή του μοναστηριού δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες. Το μόνο ενδεικτικό στοιχείο από πλευράς κτισμάτων είναι μια κρύπτη του μοναστηριού που βρίσκεται πίσω και κάτω από το ιερό βήμα του και η οποία ανάγεται στα 1000 έως 1100 μ.Χ.

Την έλλειψη των πληροφοριών από επιγραφές ή άλλες πηγές έρχονται να φωτίσουν κάπως ορισμένες σημειώσεις και ενθυμήσεις που καταχωρήθηκαν κατά καιρούς σε διάφορα εκκλησιαστικά βιβλία από τους μοναχούς του μοναστηριού. Από αυτούς λοιπόν τους κώδικες και τα εκκλησιαστικά βιβλία πληροφορούμαστε ότι το μοναστήρι υπήρχε και έφερε το ίδιο όνομα ακόμα και κατά το 1559. Έτσι σε κάποιο κώδικα υπήρχε η ενθύμηση : "Το παρόν μηνιαίον εστίν της υπεραγίας Θεοτόκου της κεκλημένης Αρχαγγελιότισσας, άνωθεν της πόλεως Ξάνθης".

Από πού ακριβώς πήρε το όνομά το μοναστήρι είναι άγνωστο. Κατά μια εκδοχή προέρχεται από την μικρή θαυματουργή εικόνα του 16ου αιώνα πού απεικονίζει την Θεοτόκο να συνοδεύεται από τους αρχαγγέλους Γαβριήλ και Μιχαήλ, και φέρει την επιγραφή: Αρχαγγελιώτισσα. Είναι δυνατό όμως να συνέβη και το αντίθετο, να εμπνεύσθηκε δηλαδή ο ζωγράφος την εικόνα από την ονομασία του μοναστηριού. Παράλληλα με την ονομασία Αρχαγγελιώτισσα εκείνα τα χρόνια - ίσως και νωρίτερα - το μοναστήρι αυτό λεγόταν και Παναγία η Χαλκαλιώτισσα, όπως αναφέρεται σε κώδικες του 1558.

Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας το μοναστήρι αποτελούσε πνευματικό κέντρο για όλη τη γύρω περιοχή, γι' αυτό και είχε τη στήριξη γνωστών αρχιερέων που δώριζαν σ' αυτό κώδικες, βιβλία και άλλα πολύτιμα αντικείμενα.

Πάντως οριακή στιγμή για το μοναστήρι αλλά και για την πόλη ολόκληρη είναι αναμφισβήτητα οι σεισμοί της 30ής Μαρτίου και 23ης Απριλίου 1829, κατά τους οποίους, σύμφωνα με μια άλλη ενθύμηση, κατέρρευσε όλο το μοναστήρι. Το 1844 κτίσθηκε και το καμπαναριό που ήταν το μοναδικό την εποχή εκείνη σ' όλη την γύρω περιοχή γιατί οι Τούρκοι δεν επέτρεπαν στους χριστιανούς όχι μόνο καμπαναριά να έχουν αλλά ούτε καμπάνες.

Το μοναστήρι και μετά την ανακατασκευή του διατηρήθηκε ως ανδρική ακμάζουσα μονή. Στα μετέπειτα χρόνια πρόσφερε και αυτό από τα εισοδήματα του για την συντήρηση των σχολείων της πόλεως και την ανέγερση του επισκοπικού μεγάρου της Ξάνθης. Επίσης μετά το 1919, πρόσφερε μεγάλο μέρος της κτηματικής περιουσίας του για την αποκατάσταση των προσφύγων.

Κατά τη διάρκεια του Α' παγκοσμίου πολέμου, μετά από βουλγαρικές επιδρομές(1913-1919) ,κλάπηκαν σημαντικότατα κειμήλια, μεταξύ των οποίων και 33 πολύτιμοι κώδικες, που μεταφέρθηκαν στην Βουλγαρία, και βρίσκονται στο εκκλησιαστικό μουσείο της Σόφιας.

Σήμερα η μονή επαναλειτουργεί ως γυναικεία, αφού αναστηλώθηκε και προστέθηκαν σ' αυτήν καινούργια κτίσματα επί μητροπολίτου Αντωνίου. Μερικά από τα διακονήματα του είναι το χρυσοκέντημα, και η κατασκευή χειροποίητων χαλιών. Πανηγυρίζει το Δεκαπενταύγουστο, αλλά και στις 21 Νοεμβρίου, αφού το καθολικό του μοναστηριού είναι αφιερωμένο στα εισόδια της Θεοτόκου.